الکلام الغنی؛ شرح فارسی بر باب اول مغنی - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٢٧٥ - مقاله زمخشرى و غرابت آن

و اذكر قصّة مريم اذا انتبذت مى‌باشد.

ذكر مؤيّد براى اعتقاد جمهور

مصنّف گويد:

مؤيّد اينقول (قول جمهور) آنستكه در آيه شريفه: و اذكروا نعمة اللّه عليكم اذ كنتم اعداء ( بياد آوريد نعمت خداوند بر خويش را زمانيكه دشمن بوديد).

مفعول « اذكر » يعنى « نعمة اللّه» صريحا ذكر شده، بنابراين در آيه سابق كه مفعول در عبارت نيامده ولى شباهت كامل باين آيه دارد نيز ميتوان مفعول را محذوف دانست و « اذ » را ظرف براى مضاف بآن قرار داد چنانچه شرحش گذشت.

مقاله زمخشرى و غرابت آن‌

مصنّف گويد:

و از عجائب و غرائب اينكه در ذيل آيه شريفه: لقد منّ اللّه على المؤمنين اذ بعث فيهم رسولا ( بتحقيق حقتعالى بر مؤمنين منّت نهاد زمانيكه در بين ايشان رسولى فرستاد) كه برخى از قرّاء بجاى « لقد » كلمه « لمن » آورده‌اند زمخشرى گفته است:

ميتوان تقدير آنرا چنين دانست: لمن منّ اللّه على المؤمنين منّه اذ بعث فيهم رسولا.

يعنى « لمن من اللّه» را خبر براى مبتداء محذوف كه « منّه » باشد قرار داده و سپس « اذ » را متعلّق به مبتداء محذوف و ظرف براى آن بدانيم كه در اينصورت « اذ » بنابر ظرفيّت منصوب است.

و جايز است آنرا محلّا مرفوع دانست تا مبتداء باشد براى « لمن منّ اللّه» همانطورى كه « اذا » در كلام شما كه مى‌گوئى:

اخطب ما يكون الامير اذا كان قائما (بهترين اوقات خواندن خطبه امير زمانى است كه ايستاده باشد).